At Meydanı’ndaki Heykeller | Figânî’nin Hicvi ve İdamı

Mohaç Meydan Savaşı’ndan sonra Macaristan’ın büyük kısmı Osmanlı’nın eline geçmiş, Macaristan’ın zenginlikleri İstanbul’a taşınmıştı. Bu ganimetler arasında Budin’de bulunan üç mermer heykel, Herkül, Apollon ve Diana heykelleri de vardı. Heykeller Pargalı İbrahim Paşa’nın iradesiyle taşındı ve İstanbul’a getirildiğinde, bugün bilinen adıyla Pargalı İbrahim Paşa Sarayı, o zamanki adıyla At Meydanı Sarayı’nın tam karşısına, At Meydanı’na yerleştirildi.

Bu heykeller dikildikten hemen sonra ahali arasında bir infial koptu ve şehirde ilk kez insan suretinde heykeller gören halk büyük bir şaşkınlık yaşadı. Buna rağmen Kanuni Sultan Süleyman durumun farkında olsa da görmezden geldi. Bunun nedenleri hakkında ancak yorumlar yapabiliriz -Pargalı’ya karşı toleransı, eserleri beğenmiş olması, Vezir-i Azam’ının otoritesini sarsmak istememesi- ancak gerçek sebebi hakkında bilgi sahibi değiliz.

Pargalı İbrahim Paşa

Heykeller dikildi ve bulunduğu yerde kalmaya devam etti. Tarihçi İbrahim Peçevi olarak tanınan Peçuylu İbrahim heykeller hakkında “Budin Kalesi kapısı dışına dikilmiş garip ve acayip birer sanat eseri olan tunçtan üç heykel vardı. Kanımca büyük olanı, bir zamanlar tüm k’afirlere egemen olan bir kralın heykeli idi. Öteki ikisi ise az daha küçük ve yine aynı biçimde olup, aynı hükümdarın kendisinden sonra krallık tahtına geçen oğullarının heykelleri imiş. Fakat bunlar garip ve acayip olduğundan halkın seyretmesi için gemilere yüklenip İstanbul’a naklolundu. Hatta bunlar At Meydanı’nda her biri taş kürsüye dikildi ve seyreden hayran kaldı.”¹ diyor. Peçevi’nin yazdıklarından heykellere bakış açısının çok farklı olduğunu da anlıyoruz. Çünkü aynı dönemde yaşamış olan Peçevi heykeller için sanat eseri diyor ve seyredenin hayran kaldığını belirtiyor.

Bunun üzerine Divan kulisleri de hareketlendi. Pargalı’nın İstanbul’daki en büyük rakiplerinden Defterdar İskender Çelebi’nin korumasında olan Trabzonlu Ramazan Çelebi, şiirlerinde kullandığı adıyla Figânî, bir mecliste söylediği tek beyitlik hicviyle payitahtı birbirine kattı. İbrahim Paşa’ya kadar ulaşan bu beyitte Figânî “Dü İbrāhīm āmed be-deyr-i cihān \ Yekî büt-şiken şod yekî büt-nişān “² yani “Dünya sahnesine iki İbrahim geldi \ Biri put yıktı, biri put dikti” diyordu. Hz. İbrahim’in putlara karşı savaşını anarak, Pargalı İbrahim Paşa’nın put diktiğini ima etti.

Bu dizeler çabucak İbrahim Paşa’ya ulaştı -gammazlandı- ve Figânî söylediği sözün hesabını vermek zorunda kaldı. İstanbul subaşısı tarafından Tahtakale’de yakalanıp iskeleye götürülmüş, önce dövülüp işkence edilmiş, sonra da büyük bir ihtimalle 1532 yılının baharında orada asılmıştır.³

İşin aslına bakılacak olursa, beyit Figânî’ye ait değildir. 16. yüzyıl divan şairlerinin Doğu edebiyatından şiir araklama geleneğine uyan talihsiz şair, zamanında Firdevsî’nin Gazneli Mahmud hakkında yazdığı, onun da başına bela açmış olan bu hicvi kendi gününe uyarlamıştı. Ancak çok başarılı bir araklama olduğunu belirtmemiz gerekir, çünkü beyit tam olarak o güne yakışmıştı. (Gazneli Mahmud’un bir diğer adı İbrahim’dir.)

Firdevsî’nin Gazneli Mahmud’a Şehname’den bir bölüm okuduğu temsili resim.

Kısacası, o günlerde gücü ve özgüveni sonsuz, düşmanlarına gözdağı vermek isteyen, Sultan’ın yakın dostu ve sağ kolu Pargalı İbrahim Paşa, aslında kendisine ait olmayan, kaleme de almadığı bir beyit için genç ve başarılı bir şair olan Trabzonlu Ramazan Figânî’yi halka teşhir ederek öldürttü ve hem heykelleri hem itibarını korudu.


¹ TEKTAŞ, Nazım, Pargalı İbrahim Paşa, Barkod Medya, İstanbul, 2012
² Beyitin pek çok farklı söylenişi bulunuyor. Aşık Çelebi “Dü İbrâhîm âmed be-dâr-ı cihân / Yekî büt-şiken şüd dîger büt-nişân” şeklinde olduğunu, Sehi Bey ise tezkiresinde “Dü İbrahim amed be-ruy-ı cihan / Yeki büt-şiken şüd diger büt-nişan” şeklinde olduğunu belirtiyor. Güven Kaya, Figânî’nin Ölümü ve Taşlıcalı Yahya Bey’in Bir Şiiri adlı eserinde bu konuyu ele almış ve en doğru biçiminin belirtilen gibi olması gerektiğini yazmıştır.
³ KARAHAN, Abdülkadir, İslam Ansiklopedisi, cilt 13, sayfa 58

At Meydanı’ndaki Heykeller | Figânî’nin Hicvi ve İdamı” için 2 yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.